Dạy nghề trị liệu – Cái khó là giúp học viên thật sự lên tay

Bài này khá dài.

Nhưng anh em đang làm nghề trị liệu, đang đam mê tìm hiểu hoặc có ý định theo học nghề này thì nên dành thời gian đọc hết. Bài viết có thể không đưa ra một đáp án phù hợp với tất cả mọi người, nhưng hy vọng sẽ giúp anh em mở thêm một vài góc nhìn về nghề, từ đó lựa chọn người dạy, cách học và hướng đi phù hợp hơn với mình.

Tôi viết những điều này không phải để đánh giá cách dạy của bất kỳ ai, cũng không có ý lấy mình làm tiêu chuẩn.

Đây chỉ là những điều tôi đúc kết trong quá trình trực tiếp đào tạo, quan sát và sửa tay cho nhiều nhóm học viên khác nhau: có người mới bắt đầu hoàn toàn, có người đã từng học qua một vài phương pháp, cũng có người đã làm nghề một thời gian rồi mới quay lại học thêm.

Mỗi người bước vào lớp với một điểm xuất phát khác nhau

Người mới thường chưa có nền tảng, ban đầu có thể chậm hơn nhưng lại dễ tiếp nhận và xây dựng từ đầu. Người đã từng học hoặc từng làm nghề có lợi thế về va chạm thực tế, hiểu vấn đề nhanh hơn, nhưng đôi khi cũng mang theo những thói quen cũ hoặc tâm lý “mình biết rồi”, nên việc sửa lại chưa chắc đã dễ.

Có người mới nhìn qua một vài động tác đã nghĩ mình biết, chỉ muốn học nhanh sang bài mới. Nhưng đến lúc trực tiếp làm kỹ mới thấy, hình thức bên ngoài có thể gần giống nhau, còn những chi tiết vi mô quyết định chất lượng và hiệu quả của thao tác thì khác rất xa.

Vấn đề này cũng liên quan trực tiếp đến một điều tôi đã từng chia sẻ: nhìn người khác làm thấy đơn giản chưa có nghĩa mình đã làm đúng. Có những lỗi chỉ bộc lộ khi học viên trực tiếp đặt tay, vào lực và nhận phản hồi từ người được thực hành.

Anh em có thể đọc thêm bài “Một lý do khiến nhiều người học nghề mãi không khá lên được nhiều” để hiểu rõ hơn vì sao biết nhiều bài nhưng ít luyện, ít làm lại và ngại bị sửa vẫn có thể khiến tay nghề tiến rất chậm.

Xem thêm : Một lý do khiến nhiều người học nghề mãi không khá lên được nhiều

Qua những lớp học và những lần trực tiếp sửa tay như vậy, tôi càng nhận ra rằng, với người học, gặp được một người thầy giỏi nghề mới chỉ là điều kiện ban đầu.

Cái khó hơn là người thầy ấy có đủ khả năng truyền lại những gì mình hiểu, mình làm được và đã đúc kết, để học viên có thể hiểu, cảm nhận rồi tự ứng dụng hay không.

Người thầy giỏi nghề mới chỉ là điều kiện ban đầu

Khả năng truyền đạt là một chuyện. Người dạy có thật sự tâm huyết, kiên nhẫn và sẵn sàng truyền những phần cốt lõi cần thiết cho học viên hay không lại là chuyện khác.

Nếu chỉ hướng dẫn phần hình thức, cho học viên nhìn động tác và nhớ trình tự nhưng không giúp họ hiểu bản chất, không chỉ rõ lỗi và không sửa đến nơi đến chốn thì dù học trong thời gian dài, người học vẫn có thể chỉ dừng ở mức biết bài.

Quan điểm của tôi vẫn vậy:

Đã dạy thì đừng giấu. Đã nhận trách nhiệm truyền nghề thì phải thật lòng mong người học sau khóa có thể xử lý tương đối hiệu quả những trường hợp phù hợp trong phạm vi đã học.

Đó cũng là điều tôi muốn giữ trong cách đào tạo của Y Cốt Liên Khoa: hiểu bản chất, thực hành thật và sửa thật.

Trong một buổi học thực hành, khi người thầy trực tiếp hướng dẫn và thực hiện mẫu kỹ thuật, mọi thứ nhìn thường khá gọn gàng. Học viên đứng bên cạnh có thể thấy động tác không quá khó.

Nhưng nghề trị liệu bằng tay không nằm ở việc nhớ được hình thức bên ngoài.

Người làm phải biết phối hợp cơ thể, cảm nhận vùng mình đang tác động, kiểm soát hướng đi, mức độ và nhịp của thao tác. Chỉ một chi tiết nhỏ thay đổi, chất lượng và hiệu quả đã có thể khác.

Lý thuyết phải dẫn được vào thực hành

Bởi vậy, lý thuyết rất cần thiết, nhưng lý thuyết phải dẫn được vào thực hành.

Người đang tìm nơi học đôi khi rất dễ bị thuyết phục bởi một hệ thống lý thuyết được trình bày sâu, mượt và bài bản. Điều đó không có gì sai, bởi lý thuyết tốt giúp người học hiểu nghề rõ hơn. Nhưng khả năng trình bày lý thuyết và khả năng thực hành hiệu quả là hai năng lực khác nhau. Với một nghề thiên về thực hành, người dạy còn phải làm được điều mình giảng và giúp học viên nhìn thấy giá trị thực tế của kỹ thuật qua việc thực hiện, quan sát và kiểm tra lại.

Người học cần hiểu vì sao lựa chọn kỹ thuật đó, trường hợp nào phù hợp, giới hạn nằm ở đâu và sau khi thực hiện phải dựa vào điều gì để đánh giá. Khi cần, người dạy cũng phải có khả năng minh họa trên một trường hợp phù hợp: kiểm tra trước, thực hiện, quan sát phản ứng rồi kiểm tra lại.

Mục đích không phải để biểu diễn người thầy giỏi đến đâu, mà để học viên nhìn thấy được logic và giá trị thực tế của điều mình đang học.

Khi kỹ thuật tạo ra được sự thay đổi, học viên cần hiểu vì sao nó có hiệu quả. Nếu kết quả chưa như mong đợi, người dạy cũng phải phân tích được vì sao chưa hiệu quả, điều gì cần điều chỉnh và giới hạn của kỹ thuật nằm ở đâu.

Một trường hợp chưa tạo ra kết quả như mong muốn chưa chắc là một buổi thực hành thất bại. Nếu được phân tích rõ, chính trường hợp đó có thể giúp học viên hiểu thêm vì sao có lúc hiệu quả, có lúc chưa hiệu quả và khi nào cần thay đổi cách xử lý.

Như vậy, học viên không tin vào một kỹ thuật chỉ vì người thầy nói rằng nó tốt. Họ học được cách quan sát, kiểm chứng và rút kinh nghiệm từ chính kết quả thực tế.

Học nhiều động tác chưa chắc đã thành tay nghề

Nếu chỉ học thuộc rằng gặp tình trạng này thì làm bài này, gặp tình trạng kia thì dùng một chuỗi động tác cố định, đến khi ca thực tế không giống hệt bài đã học, người học rất dễ lúng túng.

Một tâm lý khác tôi gặp khá nhiều là mong muốn được học thật nhiều động tác.

Điều đó không sai. Biết nhiều kỹ thuật là một lợi thế, bởi người làm nghề sẽ có thêm lựa chọn khi bước vào thực tế.

Nhưng số lượng chỉ có ý nghĩa khi những kỹ thuật đó thực sự có giá trị, được chọn lọc từ thực tế và người học hiểu lúc nào nên dùng, vì sao cần dùng, dùng như thế nào.

Nếu dạy nhiều chủ yếu để học viên có cảm giác khóa học có rất nhiều nội dung, trong khi những động tác ấy không phải phần mấu chốt tạo ra hiệu quả hoặc học viên không biết cách ứng dụng, thì cái “nhiều” ấy mới chỉ làm đầy danh sách bài học.

Nó chưa chắc đã làm dày thêm tay nghề.

Có người nhớ được cả một chuỗi kỹ thuật, nhưng khi đứng trước người bệnh lại không biết nên bắt đầu từ đâu, bước nào cần làm trước và sau khi làm phải kiểm tra kết quả thế nào.

Khi ấy, số lượng bài đã học vẫn chưa chuyển thành năng lực xử lý thực tế.

Biết nhiều động tác giúp mở rộng lựa chọn. Biết chọn đúng, làm đúng và tạo ra hiệu quả mới biến những lựa chọn ấy thành tay nghề.

Trong cách tiếp cận của Y Cốt Liên Khoa, một kỹ thuật chỉ thực sự có giá trị khi người học hiểu được điểm tác động, lớp cần đi vào, hướng thực hiện, thứ tự xử lý và cách kiểm tra lại sau khi làm.

Cùng một kỹ thuật nhưng hiệu quả thực tế vẫn có thể khác nhau rất nhiều. Sự khác nhau không chỉ nằm ở tên động tác, mà còn ở điểm đặt tay, cách vào lực, thời gian giữ, tình trạng của người được làm và việc kỹ thuật đó có được sử dụng đúng lúc hay không.

Anh em có thể đọc thêm bài “Cùng một kỹ thuật, vì sao hiệu quả lại khác nhau?” để thấy rõ hơn vì sao nhìn động tác giống nhau chưa chắc chất lượng thực hiện đã giống nhau.

Xem thêm : Cùng một kỹ thuật, vì sao hiệu quả lại khác nhau?

Muốn học viên tiến bộ phải chỉ rõ lỗi và sửa đến nơi đến chốn

Dạy thực hành cũng không thể chỉ nhìn học viên rồi nói:

“Em làm chưa được.”

Chưa được thì phải chỉ rõ chưa được ở đâu và cần sửa điều gì.

Người thầy quan sát kỹ thuật từ bên ngoài, còn người được học viên thực hành lại cảm nhận trực tiếp thao tác trên cơ thể mình. Khi hai nguồn phản hồi được đặt cạnh nhau, học viên sẽ dễ hiểu lỗi của mình hơn.

Một người làm mẫu có thể có cảm nhận riêng. Nhưng khi học viên thực hành trên nhiều người và nhận được những phản hồi gần giống nhau, họ sẽ dần nhận ra đặc điểm đang lặp lại trong chính cách làm của mình.

Đó cũng là lý do học thực hành phải được làm nhiều lần, trên nhiều người và được sửa liên tục.

Học qua một vài lượt rồi về tự luyện vẫn có thể tiến bộ, nhưng thường mất nhiều thời gian hơn. Có khi người học lặp lại một lỗi suốt nhiều tháng mà chính mình không biết. Càng lặp lâu, thói quen sai càng khó sửa.

 

Tay nghề còn nằm ở cách dùng cơ thể và giữ sức

Bên cạnh khả năng tạo ra hiệu quả, học viên cũng cần được hướng dẫn cách sử dụng cơ thể và giữ sức. Nếu làm nghề mà liên tục gồng tay, vai và lưng thì rất khó duy trì lâu dài.

Tay nghề không chỉ thể hiện ở việc làm được một động tác. Nó còn nằm ở khả năng kiểm soát thao tác, bảo vệ người được làm và bảo vệ chính cơ thể của người làm nghề.

Đầu ra sau khóa học mới là điều quan trọng

Và cuối cùng, điều quan trọng nhất vẫn là đầu ra sau khóa học.

Sau khi kết thúc khóa học, học viên bước ra khỏi lớp phải đủ tự tin đứng trước người bệnh, biết mình đang làm gì và có khả năng xử lý tương đối hiệu quả những trường hợp phù hợp trong phạm vi đã học, chứ không còn làm trong sự mơ hồ.

Sự tự tin ấy không phải tự tin mù quáng, cũng không có nghĩa học xong là xử lý được mọi trường hợp.

Đó phải là sự tự tin có cơ sở, được hình thành từ việc hiểu nguyên lý, thực hành nhiều lần, được phản hồi, được chỉ rõ lỗi và sửa cho tới khi khả năng xử lý bắt đầu ổn định.

Người thầy không thể luyện tay thay học viên. Người học vẫn phải chăm chỉ thực hành, chịu sửa và tiếp tục va chạm sau khóa học.

Nhưng một quá trình đào tạo có trách nhiệm phải giúp người học rút ngắn thời gian mò mẫm, tránh lặp những lỗi mà mình không nhận ra và tạo được một nền tảng đủ chắc để bước vào thực tế.

Khi đã nhận trách nhiệm dạy một người, theo tôi, niềm vui và thành công của người thầy không nằm ở việc học viên khen mình giỏi hay khóa học có thật nhiều bài.

Niềm vui nằm ở lúc nhìn thấy người học ngày càng hiểu nghề, chắc tay hơn và có thể biến những gì đã học thành khả năng xử lý thực tế.

Người thầy giỏi nghề là điều kiện ban đầu. Giúp học viên thật sự lên tay cần thêm khả năng truyền đạt, tâm huyết, thực hành, phản hồi và sửa lỗi đến nơi đến chốn.

Nếu anh em đã đọc đến đây và thấy những chia sẻ này có ích, có thể chia sẻ bài viết để những người đang làm nghề, học nghề hoặc muốn tìm hiểu nghề trị liệu có thêm một góc nhìn trước khi lựa chọn và theo đuổi con đường của mình.

Nguyễn Chính – Y Cốt Liên Khoa

Tìm hiểu chương trình đào tạo tại Y Cốt Liên Khoa

Mỗi người tìm đến nghề trị liệu với một mục tiêu khác nhau: có người muốn bổ sung kiến thức để chăm sóc người thân, có người đã làm nghề và muốn sửa lại nền tảng, cũng có người muốn học bài bản để theo nghề lâu dài.

Anh em có thể xem thêm nội dung chương trình, hình thức thực hành và phạm vi của từng khóa trước khi lựa chọn hướng học phù hợp.

xem thêm : nội dung chương trình, hình thức thực hành và phạm vi của khóa học trị liệu chuyên sâu