Xử lý đau thần kinh tọa – Giải cơ hình lê, cả vùng mông rất kỹ nhưng sao hiệu quả vẫn chưa cao?

Bài này hơi dài một chút. Anh em nào đang làm nghề, từng gặp kiểu giải cơ hình lê, làm cả vùng mông khá kỹ rồi mà hiệu quả xử lý đau thần kinh tọa vẫn chưa được như mong muốn thì có thể chịu khó đọc hết bài. Đây là những gì tôi đã trải qua trong nghề và cách tôi nhìn nhận vấn đề này, bạn nào thấy có ích thì tham khảo thêm nhé!

Trước đây khi nói đến đau thần kinh tọa, phần lớn mọi người thường nghĩ nhiều đến những tổn thương ở cột sống thắt lưng, thoát vị, thoái hóa đĩa đệm, nhất là các tầng L4–L5, L5–S1. Đây là cách nhìn hoàn toàn đúng theo y khoa. Nếu tổn thương nằm ở vùng đó thì đương nhiên hướng xử lý cũng phải tính đến chính vùng tổn thương ấy.

Nhưng thần kinh tọa còn đi xuống qua vùng mông. Dây thần kinh này được hợp thành từ các rễ L4, L5, S1, S2, S3, đi qua vùng chậu – mông, phần lớn chạy phía dưới cơ hình lê rồi tiếp tục xuống chân.

Vì vậy, nhờ việc học hỏi, giao lưu và các nguồn kiến thức ngày càng được chia sẻ rộng hơn, rất nhiều anh em làm nghề đã tìm hiểu khá kỹ về cơ hình lê và cả vùng cơ mông. Nhiều người xử lý vùng này rất kỹ, một số anh em còn mở rộng sang những điểm liên quan hoặc xử lý theo chuỗi. Làm tốt thì người bệnh cũng có những thay đổi khá rõ.

Phần tổn thương trên phim và biểu hiện thực tế của người bệnh đôi khi cũng cần được nhìn song song với nhau. Tôi đã phân tích riêng vấn đề này trong bài “Phim báo thoát vị đĩa đệm, nhưng cơn đau có thực sự đến từ đó?”, nhất là với những trường hợp có đau lưng, đau mông hoặc lan xuống chân nhưng biểu hiện thực tế không hoàn toàn giống nhau.

Xem thêm : Phim báo thoát vị đĩa đệm, nhưng cơn đau có thực sự đến từ đó?

Nhưng thực tế lại có một vấn đề khác xảy ra ở đây.

GIẢI CƠ HÌNH LÊ RẤT KỸ, CẢ VÙNG MÔNG CŨNG LÀM RẤT KỸ RỒI, NHƯNG SAO HIỆU QUẢ VẪN CHƯA CAO?

Đúng là làm xong thấy cơ mềm thật, người bệnh cũng đỡ. Nhưng sau một thời gian ngắn, vùng cơ ấy lại căng cứng trở lại. Còn nhiều trường hợp mình không theo dõi được sau đó cơ có căng lại hay không, chỉ biết rằng mình đã xử lý khá kỹ một số buổi rồi mà kết quả cuối cùng vẫn chưa được như mong muốn.

Sau khi kiểm tra, thấy phần cơ hình lê, vùng mông đúng là đang có vấn đề và đã xử lý theo hướng đó rồi mà hiệu quả vẫn chưa ổn như mình mong đợi thì theo tôi cũng chưa nên vội nghĩ ngay rằng chắc chắn phải có thêm một nguyên nhân khác?

Trước hết hãy quay lại xem cách mình đang xử lý chính phần cơ ấy đã thật sự hợp lý chưa.

Thực ra xử lý cơ mà chịu khó làm cho kỹ là rất tốt rồi. Nhưng nếu như mình vừa làm kỹ, vừa biết cách xử lý cho hợp lý thì hiệu quả còn có thể khác đi khá nhiều.

Có thể đã thao tác rất kỹ, nhưng cách làm ấy chưa thật sự hợp lý thì bản thân người làm cũng rất mệt, người bệnh nhiều khi cũng mệt theo, mà kết quả chưa chắc đã được như mình muốn.

TRƯỚC ĐÂY, BẢN THÂN TÔI CŨNG TỪNG RẤT THÍCH NẮN CHỈNH

Nói thật, trước đây tôi cũng giống nhiều người.

Khi học được một kỹ thuật nắn chỉnh, thấy làm khá nhanh mà hiệu quả lại rõ thì rất dễ thích. Lúc ấy tôi cũng cảm giác đây là một cái gì đó rất hay, rất mới đối với mình, thậm chí còn có phần tự hào vì vừa học được một kỹ thuật mà xử lý lại nhanh như vậy.

Thế là lúc ấy tôi cũng ưu tiên phần nắn chỉnh nhiều hơn.

Chính vì thích chỉnh nên phần xoa bóp, giải cơ có lúc tôi cũng xem nhẹ hơn. Làm qua một số điểm, thấy tương đối rồi tiến hành vào chỉnh luôn.

Gặp người cơ mềm, mô dễ nhả, khớp còn linh hoạt thì đúng là khá “ngon ăn”. Không cần làm quá lâu mà người bệnh đã thấy thay đổi khá nhanh. Làm được như vậy thì ai mà chẳng thích, mình vừa đỡ mệt mà kết quả lại tốt.

Nhưng trải qua nhiều năm tháng làm nghề, gặp không ít người bệnh, rồi có điều kiện giao lưu và học hỏi thêm từ nhiều thầy, nhiều anh em trong nghề, lúc ấy tôi mới thấy mọi việc không hề đơn giản như mình từng nghĩ.

Gặp người cơ dày, cứng lâu năm, vùng mông – chậu bó rất chắc, tình trạng đã kéo dài thì làm qua vài điểm rồi chỉnh ngay không còn dễ như vậy nữa. Kể cả kỹ thuật nắn chỉnh khá tốt, có lúc vẫn không thuận lợi và kết quả cũng chưa được như mình nghĩ.

Mà phải nói thật, làm cơ bằng tay rất mệt, anh em làm nghề trị liệu chắc đã quá hiểu chuyện này. Nhất là vùng mông, cơ dày, diện lại rộng, làm kỹ rất tốn sức và mỏi tay.

Chính vì vậy tôi cũng thấy một số anh em làm nghề đã phối hợp thêm các dụng cụ hỗ trợ để giảm tải cho tay, chuyện đó theo tôi rất hợp lý. Dụng cụ có thể giải quyết được một phần chuyện mỏi tay và hỗ trợ mình trong quá trình làm.

Nhưng theo cách tôi thường làm thì sau cùng tôi vẫn phải kiểm tra và đánh giá lại bằng tay.

Với tôi, bàn tay vẫn cho mình cảm nhận trực tiếp nhất về vùng mô đang xử lý, lúc ấy đã thay đổi đến đâu, đã tương đối ổn chưa. Từ đó tôi mới tính tiếp xem đã có thể chuyển sang phần chỉnh, còn phải làm thêm hay cần lựa chọn một hướng khác.

Còn tôi nghĩa mỗi người đều có cách làm và cảm nhận nghề riêng.

Tôi cũng gặp khá nhiều người nắn chỉnh rất giỏi. Kỹ thuật họ tốt, biết cách vào thế, có người làm Chiropractic rất sâu. Và không phải họ không biết làm cơ. Ngược lại, có người kỹ thuật làm cơ cũng rất tốt.

Theo tôi nghĩ, khi một người đã rất tin vào khả năng nắn chỉnh của mình, lại từng gặp nhiều trường hợp chỉ cần giải vài điểm rồi nắn chỉnh là cơ thể thay đổi rất nhanh, thì việc họ sẽ ưu tiên phần chỉnh và làm phần cơ ở mức vừa đủ cũng là điều dễ hiểu.

Cách nghĩ ấy có lý, và thực tế nhiều trường hợp làm như vậy cũng cho kết quả khá nhanh. Chỉ là khi gặp những ca khác đi thì cách làm đó cũng bắt đầu bộc lộ những hạn chế.

Tay nghề nắn chỉnh tốt đương nhiên là một lợi thế. Nhưng mỗi người bệnh lại ở một tình trạng khác nhau. Gặp người bệnh mà cơ thể lúc ấy thuận lợi để chỉnh thì quá ok, nhưng khi tình trạng cơ, khớp không thuận như vậy nữa thì việc nắn chỉnh có còn dễ như mình nghĩ hay không?

Tôi gặp rất nhiều người bệnh ở cả hai kiểu tình huống này rồi. Làm cơ rất tốt nhưng đến một số trường hợp còn phần khớp cần xử lý mà mình không tính đến thì kết quả vẫn có thể chưa được như mong muốn. Ngược lại, tay chỉnh rất tốt nhưng vùng cơ đang bó quá, phần cơ cần chuẩn bị mà mình làm chưa đủ mềm ra thì việc nắn chỉnh nhiều lúc cũng không được thuận.

Chính những ca như vậy làm tôi ngày càng không muốn xem nhẹ phần cơ, nhưng đồng thời cũng không muốn câu chuyện chỉ dừng lại ở phần cơ.

LÀM CƠ ỔN RỒI, TÔI MỚI NHÌN TIẾP PHẦN KHỚP VÀ KHUNG XƯƠNG

✔️ Khi phần cơ đã được xử lý tương đối tốt, mình cũng đã quay lại soi chính cách mình làm mà hiệu quả vẫn chưa cao thì lúc ấy tôi mới nghĩ tiếp xem còn yếu tố gì khác phía sau hay không.

✔️ Vùng mông đâu có riêng một cơ hình lê. Xung quanh đó còn cả một hệ cơ liên quan đến xương cùng, xương chậu, khớp háng và đầu trên xương đùi.

✔️ Yếu tố lao động, tai nạn, chấn thương cũ, tư thế, công việc, tuổi tác, vận động, thói quen sinh hoạt… đều có thể tác động đến tình trạng vùng này.

✔️ Ngoài ra, xương chậu vênh, xoay lệch, khớp cùng chậu bị kẹt hoặc một đoạn cột sống đang mất cân bằng, có di lệch hay vận động không mượt cũng là những phần tôi thường để ý khi kiểm tra.

⚠️ Khi phần khớp và khung xương đang mất cân bằng, hệ cơ xung quanh có thể tiếp tục phải co lại và ghì vùng đó. Cơ co cứng kéo dài cũng có thể làm tuần hoàn tại chỗ kém thuận lợi hơn, ở những vị trí liên quan còn có thể gây kích thích hoặc chèn ép thần kinh.

Thành ra phần cơ có thể đã được làm khá tốt, nhưng nếu phía sau vẫn còn một yếu tố tiếp tục tác động thì kết quả vẫn có thể bị hạn chế. Tất nhiên tôi không nói cứ đau thần kinh tọa hay cơ hình lê căng là phải có lệch chậu, lệch cột sống. Đó chỉ là một trong những hướng tôi nghĩ tới khi kiểm tra.

📅 Khoảng năm 2016, khi tôi bắt đầu tiếp cận và tìm hiểu sâu hơn về Chiropractic, cách nhìn này trong tôi cũng rõ lên rất nhiều.

Riêng vùng xương chậu, Chiropractic phân tích khá chi tiết những hướng như AS, PI, IN, EX…, các dạng phối hợp, khớp cùng chậu, chân dài chân ngắn chức năng và nhiều vấn đề liên quan.

Từ giai đoạn đó, cộng với những gì mình gặp trên người bệnh, tôi càng thấy một vùng cơ co cứng là điều đáng lưu ý, nhưng ngoài phần cơ ra thì còn phải nhìn thêm phần khớp, xương chậu, cột sống và những yếu tố liên quan khác.

Sau khi kiểm tra, nếu thấy các yếu tố phù hợp để chỉnh thì mình chỉnh. Còn ở thời điểm đó chưa phù hợp thì thôi, đừng cố chỉnh cho bằng được.

Riêng mối liên hệ giữa đau lưng, đau mông lan xuống chân và vùng xương chậu, tôi đã có một bài phân tích theo một cửa vào khác. Bài đó thiên nhiều hơn về những trường hợp người bệnh cứ tập trung làm ở lưng nhưng khi kiểm tra lại thì vùng chậu vẫn là một mắt xích đáng chú ý.

Có thể đọc tiếp bài “Đau lưng, đau mông lan xuống chân – nhiều trường hợp điểm kéo lại nằm ở xương chậu”.

Xem thêm : Đau lưng, đau mông lan xuống chân – nhiều trường hợp điểm kéo lại nằm ở xương chậu

Những ai theo nghề này lâu năm, nếu chịu khó giao lưu, học hỏi và mở rộng thêm thì rồi cũng sẽ thấy không có một phương pháp nào tuyệt đối cho mọi ca bệnh.

Bản thân tôi cũng đi qua chính quá trình đó. Có lúc mình rất thích một phương pháp thì trong đầu rất dễ coi nó là tốt nhất. Sau này học thêm, làm thêm, gặp thêm nhiều kiểu người bệnh mới thấy mỗi phương pháp đều có phần hay của nó và cũng có giới hạn.

Những gì tôi học được từ nhiều phương pháp, cộng với kinh nghiệm thực tế của mình, dần dần tôi lựa chọn rồi phối hợp lại. Người này hợp cách này, sang người khác chưa chắc đã giống như vậy. Có phần cần làm trước, có phần phải để sau, cũng có thứ ở thời điểm này chưa nên làm.

Từ quá trình ấy, cách tư duy và phối hợp của Y Cốt Liên Khoa cũng dần hình thành rõ hơn. Tôi không còn nghĩ rằng mình có một kỹ thuật rồi mang kỹ thuật ấy dùng cho tất cả mọi người. Học được thêm nhiều thứ cuối cùng với tôi cũng chỉ để mình có thêm lựa chọn khi đứng trước người bệnh, chứ không phải để có thật nhiều tên phương pháp mà nói cho hay.

VÌ SAO TÔI VẪN ƯU TIÊN LÀM CƠ THẬT KỸ TRƯỚC?

Sau nhiều năm làm nghề, tôi vẫn chọn như vậy. Không phải vì giải cơ là tất cả. Nhưng vùng cơ còn bó, còn cứng, người bệnh còn gồng mà mình muốn đi ngay sang phần chỉnh thì nhiều lúc không thuận.

Tôi vẫn hay nhắc một câu trong Y học cổ truyền: “Thông tắc bất thống, thống tắc bất thông.”

Với cách tôi làm, vùng cơ còn bó, còn cứng thì trước hết tôi vẫn muốn làm cho nó mềm và thông hơn. Khi cơ đã chịu nhả, người bệnh bớt gồng thì việc vào thế và nắn chỉnh thường thuận hơn rất nhiều.

Nhưng phần cơ còn có một giá trị khác mà tôi vẫn coi trọng. Kể cả hôm đó chưa chỉnh được, hoặc chỉ chỉnh được một phần, công sức làm cơ kỹ vẫn không mất đi. Cơ bớt căng, mô mềm hơn, tuần hoàn tại chỗ thuận hơn. Theo cách nói của Y học cổ truyền thì khí huyết cũng được lưu thông tốt hơn. Nhiều người chỉ riêng phần này đã cảm thấy nhẹ hơn và vận động cũng dễ hơn khá nhiều.

Sau đó mình kiểm tra lại rồi mới tính tiếp.

Không phải khớp cứng nhiều năm mình nắn chỉnh một cái là xong. Gặp người cơ mềm, khớp còn linh hoạt thì thay đổi có thể khá nhanh. Còn vùng cơ dày, bó chặt, tình trạng kéo dài thì nhiều khi phải đi từng bước và cần thêm thời gian.

Và cũng không phải ai đến là tôi cũng nhất thiết phải chỉnh.

Người lớn tuổi, có tiền sử chấn thương, nghi chất lượng xương không tốt, thoái hóa nhiều hoặc cấu trúc có vấn đề thì phải hỏi kỹ, kiểm tra thực tế. Khi cần thì xem thêm phim chụp rồi mới quyết định. Nếu chưa phù hợp thì tạm thời chưa chỉnh. Mình vẫn có thể làm tốt phần cơ, phối hợp vận động phù hợp, theo dõi thêm rồi sau đó kiểm tra lại.

Theo tôi, biết làm được kỹ thuật là cần, nhưng đi làm thực tế rồi còn phải biết lúc nào mình nên dùng kỹ thuật đó và làm đến đâu.

VỚI HỌC VIÊN, TÔI CŨNG DẠY TỪ CÁI NỀN NÀY

Từ những lớp trị liệu đầu tiên tôi đã thường nhắc học viên đừng lười phần làm cơ, cũng đừng làm nó sơ sài cho có chỉ để mau sang phần nắn chỉnh. Tay nắn chỉnh đâu phải học vài ngày là thành ngay được.  Tôi ngày trước cũng phải làm nhiều, va nhiều người bệnh rồi tay mới dần quen, học viên cũng vậy.

Nhưng kể cả lúc phần nắn chỉnh của các bạn chưa thật sự tốt, hoặc gặp trường hợp chưa phù hợp để chỉnh ngay, nếu phần cơ đã được làm tốt thì bản thân phần đó đã có rất nhiều giá trị cho người bệnh rồi.

Sau này các bạn học thêm nắn chỉnh, Chiropractic hay phối hợp thêm những phương pháp khác thì cái nền làm cơ ấy vẫn còn nguyên giá trị.

Tôi cũng thường nhắc học viên một điều là làm kỹ không có nghĩa cứ làm thật lâu. Mình còn phải học cách làm sao cho hợp lý, rồi đi thực tế, va nhiều, sai đâu sửa đấy thì tay nghề mới dần lên được. Có lẽ cũng vì tôi khá kỹ ở những phần này nên với những học viên chịu học, chịu làm và chịu sửa, tôi thường tương đối yên tâm về cái nền tay nghề của các bạn sau khóa học.

Học viên làm được việc thật, người bệnh của các bạn được nhờ, bản thân các bạn ngày một lên tay và từng bước đứng được bằng nghề thì với người dạy như tôi, tôi cũng thấy vui. Cuối cùng tôi dạy nghề cũng chỉ mong như vậy. Học xong phải làm được việc thật và kết quả phải tương đối tốt, chứ không phải học xong chỉ biết thêm vài động tác hay vài cái tên kỹ thuật.

Phần này cũng liên quan rất sát đến cách tôi nhìn việc dạy nghề. Người dạy không thể chỉ biểu diễn động tác rồi để học viên tự nhớ bài, bởi từ biết động tác đến thực sự lên tay vẫn còn một khoảng khá dài.

Tôi đã chia sẻ kỹ hơn trong bài “Dạy nghề trị liệu – Cái khó là giúp học viên thật sự lên tay”.

Xem thêm : Dạy nghề trị liệu – Cái khó là giúp học viên thật sự lên tay

LÀM KỸ HƠN MỘT CHÚT, MÌNH MỆT HƠN MỘT CHÚT CŨNG ĐƯỢC

Nói thật, làm cơ kỹ thì mệt. Tôi cũng muốn làm nhanh chứ. Ai làm nghề chẳng muốn vừa đỡ mất sức mà người bệnh vẫn đạt được kết quả tốt. Nhưng nếu chịu khó thêm một chút, mình mệt hơn một chút mà người bệnh đỡ được nhiều hơn thì với tôi cũng đáng. Người bệnh đỡ thì mình cũng mừng.

Mọi người thử đặt mình vào vị trí người đang đau mới thấy. Đau đã mệt rồi, nếu lại phải đi trị liệu kéo dài hết lần này sang lần khác thì vừa mất thời gian, vừa tốn kém, bản thân người bệnh cũng mệt.

Tất nhiên làm kỹ không có nghĩa là cứ làm một lần là xong. Mức độ nặng nhẹ khác nhau, người mới bị khác người đã kéo dài nhiều năm, tình trạng cơ, khớp, xương, tuổi tác, công việc và khả năng đáp ứng của mỗi cơ thể cũng khác nhau.

Nếu mình đi đúng hướng, làm tốt và cơ thể người bệnh đáp ứng tốt thì quá trình ấy có thể được rút ngắn hơn, số buổi cũng có thể bớt đi. Nhưng không thể lấy một hai buổi làm cái chuẩn cho tất cả. Một tình trạng bệnh kéo dài đã lâu cũng không có nghĩa chắc chắn phải trị liệu rất lâu, nhưng ngược lại cũng không thể cứ nghĩ gặp người làm giỏi là một hai ngày phải xong.

Gặp trường hợp khó thì vẫn cần thời gian. Và người làm nghề giỏi đến đâu cũng không có nghĩa trường hợp nào mình cũng làm được hết. Phần nào nằm trong khả năng của mình thì tôi vẫn nghĩ cứ cố gắng làm tốt nhất có thể. Làm kỹ hơn một chút, mình mệt hơn một chút cũng được.

Tôi vẫn hay nghĩ khá đơn giản: Làm nhanh nhất có thể, nhưng không phải làm cho nhanh tay.

Cuối cùng, kể cả phần cơ đã được làm tốt, phần khớp đã xử lý phù hợp thì công việc, tư thế, cách vận động, tập luyện và những thói quen hằng ngày vẫn ảnh hưởng đến việc tình trạng có quay lại hay không. Vì vậy quay lại câu hỏi ban đầu, giải cơ hình lê, cả vùng mông rất kỹ rồi mà hiệu quả vẫn chưa cao thì theo tôi đừng vội nghĩ chỉ có một đáp án.

Trước hết hãy xem lại chính phần mình đang làm đã thực sự hợp lý chưa. Nếu phần cơ đã ổn rồi thì mới nhìn rộng thêm xem khớp, xương chậu, cột sống hay những yếu tố khác còn gì cần kiểm tra. Có trường hợp cần phối hợp thêm phần chỉnh. Trường hợp khác ở thời điểm đó chưa nên chỉnh. Cũng có khi chỉ cần mình thay đổi lại cách xử lý phần cơ thì kết quả đã có thể khác đi.

Với tôi, đó cũng là cách tư duy của Nguyễn Chính – Y Cốt Liên Khoa qua nhiều năm làm nghề. Không đóng người bệnh vào một kỹ thuật, cũng không coi một phương pháp là đáp án cho tất cả người bệnh.

Phần nào cần làm thì cố làm cho ra phần đó, rồi nhìn tiếp xem người bệnh còn đang cần gì.

Anh em đang làm nghề nếu cũng từng gặp kiểu “làm cơ rất kỹ rồi mà hiệu quả vẫn chưa được như mong muốn”, có thể chia sẻ thêm góc nhìn và trải nghiệm của mình.

Nguyễn Chính – Y Cốt Liên Khoa

LỜI KHUYÊN TỪ Y CỐT LIÊN KHOA

Với đau lan xuống chân, nếu xuất hiện yếu chân tăng nhanh, tê vùng đáy chậu hoặc vùng “yên ngựa”, rối loạn tiểu tiện – đại tiện, hoặc đau hai chân kèm yếu hay tê nặng, người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp, không nên chỉ tiếp tục xử lý bằng trị liệu thủ công. Đây là nhóm dấu hiệu cần loại trừ chèn ép thần kinh nghiêm trọng như hội chứng chùm đuôi ngựa.

Với người đang học hoặc đã làm nghề trị liệu, câu chuyện trong bài này thực ra đi xa hơn riêng cơ hình lê hay đau thần kinh tọa. Biết giải cơ là một phần, biết nắn chỉnh cũng là một phần. Đứng trước ca thật còn phải biết nhìn phần nào đang cần làm trước, phần nào nên để sau, khi nào cơ chưa đủ mềm, khi nào cần nhìn thêm khớp, xương chậu, cột sống và khi nào chưa nên cố chỉnh.

Đây cũng là hướng tôi đưa vào quá trình đào tạo tại Y Cốt Liên Khoa, từ giải cơ sâu, xương chậu, nắn chỉnh cột sống đến cách nhìn và phối hợp các phần trên từng tình huống thực tế.

Nếu đang làm nghề hoặc muốn học sâu hơn theo hướng làm cơ – kiểm tra – nắn chỉnh – phối hợp theo ca thật, có thể xem thêm Khóa học Nắn Chỉnh Cột Sống & Đông Y Trị Liệu chuyên sâu tại Y Cốt Liên Khoa để hiểu rõ phần học, cách thực hành và hướng sửa tay trong khóa.

Xem thêm : Khóa học Nắn Chỉnh Cột Sống & Đông Y Trị Liệu chuyên sâu tại Y Cốt Liên Khoa