HOA ĐÀ – NGOẠI KHOA THÁNH THỦ CỦA Y HỌC CỔ TRUNG HOA

Trong lịch sử y học phương Đông, Hoa Đà ( 華佗 ) là một nhân vật đặc biệt hiếm có. Ông không chỉ nổi danh là một danh y xuất chúng mà còn được tôn xưng là Thần y thời cuối thời Đông Hán và đầu thời Tam quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông được hậu thế xem là người đặt nền móng cho ngoại khoa và gây mê trong y học cổ đại Trung Hoa và được xem là một trong những ông tổ của Đông Y.

Tên tuổi của Hoa Đà vượt ra ngoài phạm vi Trung Hoa, được kính trọng tại các quốc gia đồng văn hóa như Việt Nam, Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên. Trong Đông Y khi nói đến các bậc y gia có ảnh hưởng sâu rộng nhất lịch sử, Hoa Đà thường được xếp ngang hàng với Biển Thước, Trương Trọng Cảnh, Lý Thời Trân và được xem là một trong tứ đại danh y – những người đã để lại dấu ấn lâu dài trong tiến trình phát triển của y học cổ truyền và nổi tiếng bậc nhất trong lịch sử Trung Hoa.

Thân thế và hành trình với y học

Theo các ghi chép trong Tam Quốc Chí của Trần Thọ và các thư tịch cổ thì Hoa Đà tự là Nguyên Hóa, lại có tên Phu, sống vào cuối đời Đông Hán ( khoảng thế kỷ II – đầu thế kỷ III ) đó là thời Tam Quốc. Ông là người nước Bái ( nay là tỉnh An Huy, Trung Quốc).

Xem thêm : Tìm hiểu về vị Thánh Y Việt Nam Hải Thượng Lãn Ông – Lê Hữu Trác

Từ nhỏ, Hoa Đà đã nổi tiếng thông minh, ham học, tinh thông kinh điển Nho gia. Ông rất ham đọc sách, tuổi trẻ du học ở Từ Châu, thông hiểu Kinh Thư và Dưỡng sinh. Bởi vậy nên Hoa Đà thông y thuật toàn diện, giỏi ngoại khoa, thủ thuật ( mổ xẻ ), được người sau tôn xưng là  ” Ngoại Khoa Thánh Thủ “ , ” Ngoại khoa tỵ tổ “.  Tể tướng Trần Khuê và Thái úy Huỳnh Uyển của nước Bái từng tiến cử và mời Hoa Đà ra làm quan, đều bị ông từ chối. Ông quyết chí học thuốc cứu đời, trừ bệnh tật cho nhân dân.

Ông hành nghề khắp các vùng nay là các tỉnh An Huy, Giang Tô, Sơn Đông, Hà Nam, rất được nhân dân vô cùng kính trọng vì y đức và y thuật.. Thừa tướng nhà Hán là Tào Tháo bị bệnh nhức đầu, trị lâu không khỏi, triệu Hoa Đà đến điều trị. Ông dùng phép châm trị ( chích kim ), chứng nhúc đầu hết ngay. Tào Tháo cử ông làm Thị y ( ở gần luôn bên mình để chăm sóc sức khoẻ ), ông không bằng lòng chỉ phục vụ một người, xin ra về không trở lại. Tào Tháo tức giận, giết hại ông.

Hoa Đà trong chính sử và tiểu thuyết

Theo Y Cốt Liên Khoa thì chúng ta cần phân biệt rõ :

– Chính sử ( Tam Quốc Chí ) : ghi nhận Hoa Đà là danh y giỏi châm cứu, dùng thuốc, đặc biệt xuất sắc trong ngoại khoa và thủ thuật.

– Tiểu thuyết Tam Quốc Diễn Nghĩa : thêm thắt nhiều chi tiết mang tính văn học, không thể xem là tư liệu lịch sử chính xác.

Ví dụ:

Chuyện Hoa Đà mổ vai cho Quan Vũ khi đang đánh cờ là tình tiết tiểu thuyết, không có trong chính sử.

Việc Tào Tháo nghi Hoa Đà mưu sát rồi giết ông là có thật về kết cục, nhưng nguyên nhân và tình tiết cụ thể đã bị tiểu thuyết hóa rất nhiều.

Theo tiểu thuyết Tam Quốc Diễn Nghĩa của La Quán Trung thì Hoa Đà đã chữa bệnh cho Quan Vũ bằng cách mổ vai để nạo chất độc do mũi tên đâm vào trong lúc Quan Vũ vẫn bình thản đánh cờ tướng. Hoa Đà được cho là đã biết áp dụng kỹ thuật gây mê bằng một hỗn hợp rượu và thảo dược được gọi là ma phí tán ( 麻沸散 ).

Xem thêm : Tìm hiểu về Y Tổ Trung Hoa ” Biển Thước “

Cũng theo tiểu thuyết này, Tào Tháo khi được Hoa Đà khuyên nên mổ sọ để cạo chất độc đã nghi Hoa Đà muốn giết mình và tống ông vào ngục và giết chết Hoa Đà. Theo Tam Quốc Diễn Nghĩa, Hoa Đà vì cảm kích người gác ngục đã chăm sóc mình khi đang ở trong ngục nên đã truyền sách của mình cho người lính này. Tuy nhiên, do vợ của người lính đó sợ nếu chồng mình theo nghề y sẽ có kết cục bi thảm như Hoa Đà nên đã đốt mất, do đó tất cả sách vở của Hoa Đà về nghề y đã thất truyền.

Ngũ Cầm Hí – Dưỡng sinh và phòng bệnh

Hoa Đà không chỉ chú trọng chữa bệnh, mà còn đặc biệt coi trọng dưỡng sinh và phòng bệnh. Ông cho rằng : ” Vận động vừa phải giúp khí huyết lưu thông, tạng phủ điều hòa, bệnh tật tự lui.” Từ quan niệm đó, ông sáng tạo bài tập Ngũ Cầm Hí, mô phỏng động tác của năm loài vật : hổ, hươu, gấu, khỉ và chim

Ngũ Cầm Hí được xem là một trong những bài công pháp dưỡng sinh cổ xưa nhất, đặt nền tảng cho nhiều phương pháp khí công và dưỡng sinh về sau.

Ma Phí Tán và ngoại khoa – đỉnh cao y thuật

Hoa Đà không những tinh thông châm cứu, mà ở các khoa phụ sản, tiểu nhi, nội khoa tạp bệnh và ký sinh trùng bệnh… đều thấu hiểu đến nơi đến chốn.

Thành tựu lớn nhất của Hoa Đà, được cả chính sử thừa nhận, là ngoại khoa kết hợp gây mê. Ông được cho là người sáng tạo và sử dụng Ma Phí Tán ( 麻沸散 ), đó là một phương thuốc gây mê đường uống, thường hòa với rượu, giúp bệnh nhân mất tri giác tạm thời để thực hiện phẫu thuật. Thành phần cụ thể của Ma Phí Tán đến nay vẫn là bí ẩn, do trước tác của Hoa Đà đã thất truyền.

Theo sử sách chép lại, ông có thể cắt bỏ cục bướu, may ruột, may bụng cho bệnh nhân. Đối với nhũng bệnh nội khoa, châm cứu và uống thuốc không khỏi, ông dùng thủ thuật trị liệu chuyên sâu, trước hết cho bệnh nhân dùng rượu uống bột Ma Phí, đợi bệnh nhân mất hết tri giác như say rượu, mổ bụng ra, có bướu thì cắt bỏ, nếu đau dạ dày hoặc ruột thi cắt bỏ chỗ bệnh, xong rửa sạch may lại, trên vết mổ đắp một loại thuốc cao. Bốn năm ngày sau, vết mổ lành. Trong vòng một tháng, bệnh nhân có thể khôi phục sức khoẻ.

Theo Y Cốt Liên Khoa : Nếu những ghi chép này là chính xác, thì Hoa Đà đã đi trước y học phương Tây hơn một thiên niên kỷ trong việc ứng dụng gây mê vào phẫu thuật. Tuy nhiên, giới nghiên cứu hiện đại cũng nhấn mạnh rằng : không nên tuyệt đối hóa, mà cần nhìn nhận đây là đỉnh cao hiếm có của y học cổ đại, trong điều kiện nhận thức và kỹ thuật thời đó.

Trước tác và truyền thừa

Hoa Đà có viết nhiều sách y, nhưng phần lớn đã thất truyền sau khi ông qua đời, đó là một tổn thất lớn lao cho nên y học Trung Quốc. Những tác phẩm mang tên ông lưu hành hiện nay như ” Trung Tàng Kinh “, ” Hoa Đà thần Y bí truyền “, v..v.. đều được các học giả xác định là người đời sau mượn danh, không phải bút tích gốc của ông.

Hoa Đà có ba học trò nổi tiếng đó là :

+ Phàn A – giỏi châm cứu

+ Ngô Phổ – tác giả Ngô Phổ Bản Thảo. Ngô Phổ đã kiên trì tập luyện bài này sống đến trên 90 tuổi, tai vẫn thính, mắt vẫn sáng, răng vẫn chắc.

+ Lý Đang Chi – tác giả Lý Đang Chi Dược Lục

Những ghi chép về tư tưởng và y thuật của Hoa Đà ngày nay chủ yếu chỉ là tham khảo sách vở của học trò ông thôi sau đó được phục dựng gián tiếp thông qua tác phẩm của các học trò và sử liệu liên quan.

Đánh giá bối cảnh lịch sử

Hoa Đà không phải ” thần tiên “, cũng không phải nhân vật huyền thoại toàn năng như trong tiểu thuyết đã ghi chép. Nhưng xét trong bối cảnh lịch sử, ông là : Một danh y đi trước thời đại bởi từ thế kỷ thứ hai, thứ ba, Hoa Đà đã phát minh y thuật này và là người mở đường cho ngoại khoa và gây mê, so với các y khoa gia phương Tây ông biết sử dụng thuốc gây mê đã sớm hơn trên 1600 năm. Như thế Hoa Đà chẳng những là người thứ nhất của Trung Quốc mà còn là người thứ nhất trên thế giới đã sử dụng thuật gây mê để giải phẫu bụng con người.

Ông là bậc thầy kết hợp chữa bệnh – dưỡng sinh & y đức bởi Hoa Đà còn rất xem trọng tập luyện thể dục. Ông nhìn nhận là vận động vừa phải có thể trợ giúp tiêu hóa, thông sướng khí huyết, chẳng những dự phòng được bệnh tật, lại có thể kéo dài tuổi thọ. Đó là đạo lý ” hộ xu bất đố, lưu thủy bất hủ ” ( chốt cửa không bị mối mọt, nước chảy không hôi thối ).

Chính vì vậy, Hoa Đà rất xứng đáng được tôn vinh như một trong những cây cổ thụ lớn nhất của y học cổ truyền phương Đông, không phải bằng sự thần thoại hóa, mà bằng giá trị học thuật và tinh thần y đạo mà ông để lại.

0Like

1Love

0Haha

0Shocked

0Buồn

0Giận dữ