TRƯỢC KHÍ LÀ GÌ? GÓC NHÌN ĐÔNG Y VỀ CHÍNH KHÍ, TÀ KHÍ VÀ SỨC KHỎE NGƯỜI LÀM NGHỀ CHỮA BỆNH

Trong giới Đông y, dưỡng sinh, khí công hay những người làm nghề chữa bệnh bằng tay, hai chữ “trược khí” được nhắc đến khá nhiều. Có người tin, có người chưa tin, có người xem đó là kinh nghiệm truyền lại từ các thầy đi trước, cũng có người lý giải bằng sự mệt mỏi về thể lực, thần kinh hoặc tinh thần sau những ngày làm việc cường độ cao.

Theo những gì tôi được học từ các thầy, được nghe trong quá trình đi nghề và quan sát từ thực tế, tôi nghĩ đây là một chủ đề không nên thần thánh hóa nhưng cũng không nên vội phủ nhận. Bởi có những hiện tượng chỉ khi trực tiếp làm nghề đủ lâu, tiếp xúc đủ nhiều người bệnh, người ta mới bắt đầu hiểu vì sao người xưa lại có những cách nói như vậy.

Trược khí là gì theo cách hiểu của Đông y?

Trong Đông y, chữ “trược” thường mang ý nghĩa đục, nặng, trì trệ, không thanh thoát. Chữ “khí” không đơn thuần chỉ là hơi thở mà còn liên quan đến sức sống, khả năng vận hành và bảo vệ cơ thể. Vì vậy, khi nhắc đến trược khí, nhiều người thường hiểu đó là trạng thái khí không thuận, khí nặng, hoặc những ảnh hưởng bất lợi mà người làm nghề cảm nhận được sau khi tiếp xúc với người bệnh trong thời gian dài.

Mỗi trường phái có một cách lý giải riêng. Có người nhìn theo góc độ khí công. Có người nhìn theo kinh lạc. Có người nhìn theo nguyên khí, chính khí và tà khí. Cũng có người xem đó là sự tiêu hao thần khí và khí lực của người chữa bệnh. Theo tôi, điều quan trọng là ở chỗ hiện tượng đó có thật hay không trong thực tế làm nghề chứ không nằm ở việc tranh luận tên gọi.

Chính khí, tà khí và cách người xưa nhìn về bệnh tật

Chính khí tồn nội, tà bất khả can

Đông y có câu: “Chính khí tồn nội, tà bất khả can”. Hiểu đơn giản là khi chính khí bên trong còn đầy đủ thì tà khí khó xâm nhập. Khi chính khí suy yếu, cơ thể dễ bị ảnh hưởng hơn bởi các yếu tố bất lợi từ bên ngoài hoặc từ chính bên trong cơ thể.

Tà chi sở tấu, kỳ khí tất hư

Người xưa còn nói: “Tà chi sở tấu, kỳ khí tất hư”. Nơi nào tà khí có thể tác động được thì nơi đó chính khí đã suy yếu trước.

Nếu nhìn theo cách này, chúng ta sẽ hiểu vì sao cùng một công việc, cùng một người bệnh, nhưng có ngày làm rất khỏe, có ngày lại thấy hụt sức nhanh hơn bình thường. Bản thân tôi cũng từng gặp điều đó. Có những ngày làm cả chục ca vẫn rất bình thường. Nhưng cũng có hôm cơ thể đang thiếu ngủ, tâm trạng không tốt hoặc vừa trải qua giai đoạn lao lực kéo dài, chỉ vài ca thôi đã cảm thấy người hụt xuống, hơi choáng, khó tập trung hoặc mệt theo kiểu rất khó diễn tả.

Khí hành thì huyết hành – Vì sao Đông y coi trọng chữ “thông”

Thông tắc bất thống, thống tắc bất thông

Một trong những tư tưởng xuyên suốt của Đông y là: “Thông tắc bất thống, thống tắc bất thông”. Được hiểu là: Nơi nào không thông thì dễ sinh đau. Nơi nào thông suốt thì cơ thể có điều kiện phục hồi tốt hơn.

Phong hàn, thấp tà và sự đình trệ của khí huyết

Theo quan niệm Đông y, phong, hàn, thấp và nhiều yếu tố khác có thể làm cản trở sự vận hành bình thường của khí huyết.

Người xưa thường nói:

“Khí hành thì huyết hành”.

Khi khí vận hành tốt, huyết cũng vận hành tốt. Kinh lạc được nuôi dưỡng. Cơ thể giữ được sự ấm áp, linh hoạt và khả năng thích nghi. Ngược lại, khi khí trệ, huyết ứ, hàn ngưng hoặc kinh lạc bị cản trở, cơ thể dễ xuất hiện đau nhức, nặng nề, mệt mỏi hoặc giảm khả năng hồi phục.

 Tìm hiểu thêm về Tắc Nghẽn trong cơ thể: => tại đây

Vì sao người làm nghề đôi khi cảm thấy hụt sức sau những ca bệnh nặng?

Không chỉ tiêu hao ở đôi tay

Nhiều người nghĩ nghề trị liệu, Đông y hay cơ xương khớp chỉ tiêu hao ở sức tay. Thực tế không đơn giản như vậy bởi Người làm nghề phải quan sát, cảm nhận, đánh giá, xử lý và liên tục điều chỉnh theo phản ứng của từng người bệnh. Sự tiêu hao không chỉ nằm ở cơ bắp mà còn nằm ở khả năng tập trung và trạng thái tinh thần.

Tinh thần và trạng thái cơ thể cũng ảnh hưởng

Đông y rất coi trọng mối liên hệ giữa Tinh – Khí – Thần. Khi cơ thể khỏe mạnh, ngủ nghỉ tốt, tinh thần ổn định thì khả năng thích nghi với công việc cũng tốt hơn. Ngược lại, khi cơ thể đang suy nhược, thiếu ngủ hoặc căng thẳng kéo dài, nhiều người làm nghề dễ cảm nhận rõ sự mệt mỏi sau những ca bệnh nặng hơn bình thường.

Những cách giải trược khí thường được truyền lại trong dân gian và giới Đông y

Rửa tay sau khi làm nghề

Nhiều người có thói quen rửa tay kỹ sau khi kết thúc một ca điều trị nặng như một cách giúp cơ thể cảm thấy nhẹ nhàng và dễ chịu hơn.

Vẩy tay thư giãn

Một số người chọn cách vẩy tay, thả lỏng cơ thể hoặc vận động nhẹ sau khi làm việc liên tục trong thời gian dài.

Đi chân đất và tiếp xúc với mặt đất

Trong giới dưỡng sinh có người thích đi chân đất trên nền đất tự nhiên hoặc dạo bộ ngoài trời để giúp cơ thể thư giãn và lấy lại cảm giác cân bằng.

Xoa đan điền, điều tức

Một số phương pháp dưỡng sinh chú trọng việc điều hòa hơi thở, xoa đan điền hoặc tập trung ý niệm để cơ thể trở lại trạng thái ổn định hơn.

Sấy ấm vùng mệnh môn

Có người sử dụng nhiệt ấm tại vùng mệnh môn hoặc vùng thắt lưng như một phương pháp hỗ trợ giữ ấm cơ thể.

Tập khí công, dưỡng sinh…

Ngoài ra còn rất nhiều phương pháp khác được truyền lại trong dân gian và trong giới làm nghề. Mỗi người, mỗi thầy có cách lý giải riêng, nhưng mục tiêu chung vẫn là giúp cơ thể phục hồi khí lực sau lao động.

Dưỡng khí, dưỡng huyết và dưỡng thần mới là gốc

Tinh – Khí – Thần trong quan niệm Đông y

Người xưa rất coi trọng ba chữ: Tinh – Khí – Thần.

Tinh đầy thì khí mạnh.

Khí mạnh thì thần sáng.

Khi một trong ba yếu tố này suy giảm kéo dài, cơ thể khó duy trì trạng thái tốt nhất.

Ăn uống, nghỉ ngơi và phục hồi cơ thể

Ngoài tập luyện, người làm nghề cũng cần chú ý đến ăn uống, giấc ngủ và thời gian phục hồi sau những giai đoạn lao lực kéo dài.

Vai trò của các phương pháp bồi bổ phù hợp với thể trạng

Tùy từng thể trạng mà người xưa thường chú ý đến việc dưỡng khí, dưỡng huyết hoặc sử dụng các phương pháp bồi bổ phù hợp để giúp cơ thể phục hồi tốt hơn.

Người làm nghề cũng cần được chăm sóc

Đây là điều tôi ngày càng thấy rõ khi làm nghề lâu hơn. Chúng ta thường quen chăm sóc người khác nhưng lại ít dành thời gian cho chính mình. Nhiều người rất tận tâm với người bệnh nhưng lại bỏ qua những tín hiệu cơ thể đang phát ra. Dần dần sức khỏe giảm sút, khả năng phục hồi chậm hơn, tinh thần không còn sung mãn như trước.

Tôi nghĩ người làm nghề cũng cần được chăm sóc. Anh em đồng nghiệp hỗ trợ nhau, kiểm tra cho nhau, xử lý cho nhau hoặc đơn giản là nhắc nhau nghỉ ngơi đúng lúc cũng là điều rất cần thiết. Muốn đi đường dài với nghề thì không chỉ học kỹ thuật mà còn phải biết giữ gìn sức khỏe của chính mình.

Người làm nghề giỏi không phải người dùng nhiều sức nhất
Học nghề trị liệu khó nhất không phải học kỹ thuật

Góc nhìn của Y Cốt Liên Khoa về trược khí

Tôi không thần thánh hóa hai chữ trược khí. Nhưng tôi cũng không xem nhẹ những điều các thầy đi trước đã truyền lại. Theo tôi, điều quan trọng nhất vẫn là giữ cho chính khí của bản thân được ổn định. Ăn uống tốt hơn, ngủ nghỉ tốt hơn, tập luyện đều đặn hơn, giữ tinh thần tích cực hơn và biết phục hồi cơ thể sau những ngày làm việc căng thẳng.

Học kỹ thuật là một chuyện nhưng giữ được sức khỏe để làm nghề 10 năm, 20 năm lại là chuyện khác. Muốn giúp được nhiều người hơn thì trước hết bản thân người làm nghề cũng cần biết dưỡng thân, dưỡng khí và dưỡng thần.

Nguyễn Chính – Y Cốt Liên Khoa