Căng Cơ Và Giãn Cơ Khác Nhau Thế Nào? Vì Sao Nhiều Người Làm Nghề Vẫn Dễ Nhầm Lẫn?

Có một điều mà tôi nhận ra sau gần 20 năm làm nghề là cùng một biểu hiện đau cơ, nhưng nguyên nhân phía sau và cách tiếp cận lại có thể hoàn toàn khác nhau. Trong thực tế, tôi gặp không ít trường hợp người bệnh vừa ngồi xuống đã chỉ ngay vào vùng đang đau và hỏi: “Anh ơi, em đau đúng chỗ này thì mình làm luôn chỗ này phải không?” Nói như vậy cũng không sai, bởi nơi đau nhất luôn là nơi người bệnh cảm nhận rõ nhất. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm làm nghề của tôi, nếu chỉ nhìn vào vị trí đau rồi bắt đầu tác động ngay thì nhiều khi vẫn còn quá sớm.

Điều tôi muốn biết đầu tiên không phải là người bệnh đau ở đâu, mà là vùng mô đó đang ở trạng thái gì. Nó đang tăng trương lực cơ (muscle hypertonicity), đang bị co cứng do phải hoạt động hoặc bù trừ trong thời gian dài, hay đang bị kéo giãn quá mức dẫn đến tổn thương sợi cơ (muscle strain)? Đây là hai tình trạng rất dễ bị nhầm lẫn, nhưng nếu đánh giá không đúng thì hướng xử lý cũng sẽ khác đi khá nhiều.

Làm nghề nhiều năm tôi mới thấy, không ít trường hợp người làm rất kỹ, rất có tâm, nhưng kết quả vẫn chưa như mong muốn vì ngay từ đầu đã đọc chưa đúng trạng thái của mô. Có những vùng cơ cần được làm mềm và giảm co cứng trước khi tiếp tục các bước trị liệu. Ngược lại, cũng có những trường hợp mô đang tổn thương mà nếu tác động quá mạnh hoặc quá sớm thì không những khó cải thiện mà còn có thể làm người bệnh đau nhiều hơn.

Theo cách nhìn của Y Cốt Liên Khoa, kỹ thuật luôn quan trọng, nhưng kỹ thuật chỉ phát huy giá trị khi được đặt trên một đánh giá đúng. Chính vì vậy, trước khi nghĩ đến việc dùng lực như thế nào hay áp dụng phương pháp nào, tôi luôn dành thời gian quan sát, kiểm tra vận động, sờ đánh giá mô và tìm hiểu cơ chế hình thành của cơn đau. Với tôi, đọc đúng cơ thể luôn quan trọng hơn làm thật nhiều động tác.

Nếu anh chị muốn hiểu rõ hơn vì sao tôi lại lựa chọn hướng tiếp cận này và phương pháp Y Cốt Liên Khoa được hình thành như thế nào, có thể xem thêm trong bài 👉 Giới thiệu phương pháp Y Cốt Liên Khoa.

Vì Sao Chỉ Nhìn Vào Chỗ Đau Thôi Thường Chưa Đủ?

Trong y học cơ xương khớp, đau là một triệu chứng giúp chúng ta nhận biết cơ thể đang có vấn đề, nhưng triệu chứng không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác nơi khởi phát của vấn đề đó. Đây cũng là lý do trong quá trình thăm khám, bác sĩ hoặc người làm trị liệu thường không chỉ hỏi người bệnh đau ở đâu mà còn đánh giá thêm biên độ vận động, sức cơ, tư thế, khả năng chịu lực và nhiều yếu tố liên quan khác.

Qua nhiều năm trực tiếp làm nghề, tôi nhận thấy điều này cũng đúng với rất nhiều trường hợp trong thực tế. Có người đau vai nhưng nguyên nhân liên quan nhiều đến vùng cổ. Có người đau vùng thắt lưng nhưng khi kiểm tra lại thấy xương chậu mất cân bằng hoặc nhóm cơ mông và cơ đùi sau đang co kéo rất rõ. Cũng có những trường hợp vị trí đau chỉ là nơi đang phải chịu áp lực nhiều nhất, trong khi nguyên nhân góp phần tạo nên tình trạng đó lại nằm ở một vùng hoàn toàn khác.

Theo cách tiếp cận của Y Cốt Liên Khoa, cơ thể không hoạt động theo từng phần tách rời mà là một hệ thống liên kết giữa cột sống, xương chậu, hệ cơ, thần kinh và chuỗi vận động. Khi một mắt xích trong chuỗi này thay đổi, những vùng khác thường sẽ tự điều chỉnh để bù trừ. Ban đầu, sự bù trừ giúp cơ thể vẫn duy trì được vận động bình thường, nhưng nếu kéo dài sẽ làm một số nhóm cơ phải hoạt động nhiều hơn khả năng sinh lý vốn có. Lâu dần, những nhóm cơ này có thể tăng trương lực, giảm tính đàn hồi, hạn chế tuần hoàn tại chỗ và trở thành nơi phát sinh cảm giác đau.

Chính vì vậy, theo tôi, đánh giá đúng không chỉ giúp lựa chọn kỹ thuật phù hợp mà còn giúp hạn chế việc xử lý theo kiểu “đau đâu làm đó”. Điều quan trọng hơn là phải hiểu vì sao nhóm cơ đó lại rơi vào trạng thái hiện tại và nó đang đóng vai trò gì trong toàn bộ chuỗi vận động của cơ thể.

 

Căng Cơ Và Giãn Cơ Là Hai Tình Trạng Khác Nhau Cả Về Bản Chất Lẫn Hướng Xử Lý

Một trong những nhầm lẫn mà tôi gặp khá nhiều là nhiều người xem căng cơ và giãn cơ là một. Thực tế, dưới góc nhìn giải phẫu học và sinh lý học, đây là hai tình trạng có cơ chế hình thành khác nhau.
Căng cơ thường liên quan đến tình trạng tăng trương lực cơ (muscle hypertonicity). Khi một nhóm cơ phải hoạt động kéo dài, giữ tư thế lặp đi lặp lại hoặc liên tục bù trừ cho vùng khác, các sợi cơ sẽ duy trì trạng thái co nhiều hơn bình thường. Nếu kéo dài, tuần hoàn tại chỗ có thể giảm, các chất chuyển hóa tích tụ nhiều hơn và người bệnh thường cảm thấy nặng, cứng, mỏi hoặc đau âm ỉ khi vận động.

Trong khi đó, giãn cơ theo nghĩa tổn thương cơ (muscle strain) lại thường xuất hiện sau một lực kéo vượt quá khả năng chịu đựng của sợi cơ, chẳng hạn như bê vật nặng sai tư thế, xoay người đột ngột hoặc vận động quá sức. Mức độ tổn thương có thể nhẹ hoặc nặng tùy theo số lượng sợi cơ bị ảnh hưởng. Người bệnh thường đau nhói hơn, đau tăng khi co cơ hoặc vận động và một số trường hợp có thể kèm theo sưng hoặc giảm sức cơ.

Nhìn bề ngoài, cả hai đều có biểu hiện đau, nhưng nếu không phân biệt được bản chất của từng tình trạng mà áp dụng cùng một cách xử lý thì hiệu quả sẽ rất khó tối ưu. Theo tôi, người làm nghề giỏi không phải là người biết nhiều kỹ thuật nhất, mà là người biết lựa chọn đúng kỹ thuật cho đúng trạng thái của mô. Đó cũng là nền tảng mà tôi luôn cố gắng rèn luyện cho bản thân và chia sẻ với học viên trong quá trình đào tạo.

H2: Vì Sao Đọc Sai Tình Trạng Của Mô Có Thể Khiến Hiệu Quả Trị Liệu Bị Hạn Chế?

Sau nhiều năm đúc kết về nghề này, tôi nhận ra rằng có những trường hợp người làm trị liệu rất tận tâm, dành nhiều thời gian, thực hiện rất nhiều kỹ thuật nhưng kết quả vẫn chưa được như mong muốn. Điều đó không phải vì kỹ thuật chưa tốt, mà đôi khi lại xuất phát từ việc đánh giá ban đầu chưa thật sự chính xác.

Nếu một nhóm cơ đang trong tình trạng tăng trương lực, co cứng và giảm tính đàn hồi mà người làm nghề biết cách giúp mô mềm dần, cải thiện tuần hoàn và giảm sự co giữ trước khi thực hiện các bước tiếp theo thì cơ thể thường tiếp nhận tốt hơn. Ngược lại, nếu mô đang bị tổn thương sau một lực kéo quá mức nhưng lại bị day bấm mạnh hoặc kéo giãn quá sớm thì phản ứng đau có thể tăng lên và thời gian hồi phục cũng dễ kéo dài hơn.

Điều này cũng phù hợp với nguyên lý của y học hiện đại. Trong giai đoạn mô mềm đang tổn thương, cơ thể sẽ khởi động quá trình viêm sinh lý để sửa chữa tổ chức. Đây là phản ứng bình thường nhằm loại bỏ phần mô bị tổn thương và tạo điều kiện cho quá trình tái tạo diễn ra. Nếu tác động không phù hợp vào thời điểm này, mô đang hồi phục có thể tiếp tục bị kích thích, làm quá trình sửa chữa diễn ra chậm hơn.

Chính vì vậy, theo tôi, điều quan trọng không phải là làm thật nhiều động tác hay dùng thật nhiều lực, mà là hiểu mô đang ở giai đoạn nào của quá trình tổn thương và phục hồi để lựa chọn cách tiếp cận phù hợp. Khi đánh giá đúng ngay từ đầu, nhiều khi chỉ cần thay đổi một chút về thứ tự xử lý hoặc mức độ tác động cũng có thể tạo ra sự khác biệt khá rõ về cảm nhận của người bệnh.

Theo Cách Nhìn Của Y Cốt Liên Khoa, Đọc Đúng Mô Quan Trọng Hơn Làm Nhiều Động Tác

Có người từng hỏi tôi rằng: “Anh học nhiều kỹ thuật như vậy thì khi làm anh thường dùng kỹ thuật nào nhiều nhất?” Thực ra, tôi chưa bao giờ nghĩ theo hướng đó.

Điều tôi quan tâm trước tiên không phải là hôm nay sẽ dùng kỹ thuật gì, mà là cơ thể người bệnh đang cần điều gì. Bởi nếu ngay từ đầu đã xác định sai bản chất của vấn đề thì dù kỹ thuật đó có nổi tiếng đến đâu cũng rất khó phát huy hết giá trị.

Theo cách nhìn của Y Cốt Liên Khoa, cơ thể là một hệ thống liên kết giữa cột sống, xương chậu, hệ cơ, thần kinh và chuỗi vận động. Một nhóm cơ tăng trương lực nhiều khi không chỉ do chính nó hoạt động quá mức, mà còn vì đang phải bù trừ cho một vùng khác mất cân bằng. Ngược lại, một vùng cơ bị tổn thương cũng không chỉ đơn thuần là câu chuyện của riêng nhóm cơ đó, mà còn chịu ảnh hưởng bởi tư thế, cách vận động, khả năng chịu tải và nhiều yếu tố liên quan khác.

Chính vì vậy, tôi ít khi nhìn một nhóm cơ như một cấu trúc riêng lẻ. Điều tôi muốn hiểu là vì sao nó lại rơi vào trạng thái hiện tại, nó đang phản ứng để tự bảo vệ cơ thể hay chỉ đang phải gánh thay cho một mắt xích khác trong toàn bộ chuỗi vận động. Khi trả lời được những câu hỏi đó, việc lựa chọn thứ tự xử lý cũng trở nên rõ ràng hơn và hạn chế được tình trạng chỉ tập trung vào phần biểu hiện mà bỏ sót những yếu tố phía sau.

Đó cũng là lý do tôi luôn nói với học viên rằng: đừng quá vội học thêm kỹ thuật mới khi khả năng đánh giá còn chưa vững. Bởi kỹ thuật có thể học dần theo thời gian, nhưng nếu đọc sai cơ thể thì càng làm nhiều đôi khi lại càng đi xa khỏi vấn đề cần xử lý.

Những quan điểm này không phải xuất hiện trong một vài năm gần đây, mà được hình thành dần trong suốt quá trình học hỏi và làm nghề. Nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn về hành trình đó, anh chị có thể xem thêm bài 👉  Giới thiệu Lương y Nguyễn Chính.

Người Làm Nghề Giỏi Không Phải Là Người Dùng Lực Mạnh, Mà Là Người Biết Dùng Đúng Lực Đúng Thời Điểm

Trong quá trình đào tạo, tôi thường chia sẻ với học viên rằng người bệnh không đánh giá tay nghề của chúng ta qua việc dùng lực mạnh đến đâu hay làm bao nhiêu động tác. Điều họ cảm nhận rõ nhất là sau khi làm xong cơ thể có dễ chịu hơn không, vận động có tốt hơn không và kết quả đó giữ được bao lâu.

Nhiều trường hợp chỉ cần một lực vừa đủ nhưng đúng thời điểm, đúng hướng và đúng mô thì hiệu quả lại rất rõ. Ngược lại, cũng có những trường hợp dùng rất nhiều sức nhưng cơ thể vẫn phản ứng không tốt vì thứ cần thay đổi không phải là lực, mà là cách đánh giá ban đầu.

Đối với tôi, tay nghề không bắt đầu từ đôi tay mà bắt đầu từ khả năng quan sát, phân tích và hiểu cơ thể. Đôi tay chỉ là công cụ để thực hiện những gì tư duy đã xác định từ trước. Khi tư duy đúng, đôi tay thường làm việc nhẹ nhàng hơn. Còn nếu tư duy chưa đúng thì nhiều khi càng cố dùng lực lại càng khó đạt được kết quả như mong muốn.
Đó cũng là điều tôi vẫn luôn theo đuổi trong suốt quá trình làm nghề và đào tạo: làm đúng trước, làm mạnh sau, hiểu đúng trước, làm nhiều sau.

Căng Cơ Hay Giãn Cơ Chỉ Là Một Phần Của Việc Đánh Giá Người Bệnh

Theo nghề nhiều năm, tôi càng nhận ra rằng phân biệt được căng cơ và giãn cơ mới chỉ là một bước trong quá trình đánh giá người bệnh. Trên thực tế, cơ thể con người phức tạp hơn rất nhiều so với việc chỉ xác định một nhóm cơ đang co cứng hay đang bị tổn thương.

Nhiều trường hợp một vùng cơ tăng trương lực không phải vì chính nó có vấn đề, mà vì nhiều tháng hoặc nhiều năm qua nó phải liên tục làm việc để bù cho những vùng khác đang mất cân bằng. Ngược lại, cũng có những vùng cơ nhìn bên ngoài tưởng như rất căng, nhưng khi kiểm tra kỹ lại đang ở trạng thái bảo vệ cho một tổn thương phía dưới. Nếu chỉ nhìn vào biểu hiện rồi tác động ngay thì nhiều khi sẽ bỏ sót những yếu tố quan trọng đang góp phần tạo nên tình trạng đó.

Theo cách nhìn của Y Cốt Liên Khoa, đánh giá luôn phải đi trước xử lý. Điều cần quan sát không chỉ là vị trí đau, mà còn là tư thế, biên độ vận động, khả năng chịu lực, trạng thái của mô, sự cân bằng giữa các nhóm cơ, mối liên hệ giữa cột sống, xương chậu và cả những thay đổi mà cơ thể đã tạo ra trong quá trình bù trừ. Chính những yếu tố đó mới giúp người làm nghề có cái nhìn đầy đủ hơn trước khi quyết định nên bắt đầu từ đâu và nên xử lý theo thứ tự như thế nào.

Điều Người Làm Nghề Cần Học Không Chỉ Là Kỹ Thuật

Nhiều năm trước, tôi cũng từng nghĩ rằng học thêm thật nhiều kỹ thuật sẽ giúp mình xử lý được nhiều trường hợp hơn. Nhưng càng làm nghề lâu, tôi càng thấy kỹ thuật chỉ là một phần. Quan trọng hơn là biết khi nào nên dùng, dùng cho ai và dùng ở mức độ nào.

Mỗi phương pháp đều có giá trị trong những hoàn cảnh nhất định. Tuy nhiên, sẽ rất khó có một kỹ thuật nào phù hợp với tất cả mọi người bệnh. Chính vì vậy, thay vì cố gắng áp dụng một công thức giống nhau cho mọi trường hợp, tôi luôn ưu tiên việc đánh giá trước rồi mới lựa chọn cách tiếp cận phù hợp.

Đó cũng là một trong những lý do Y Cốt Liên Khoa được hình thành theo hướng phối hợp và chọn lọc. Điều tôi muốn giữ lại không phải là càng nhiều kỹ thuật càng tốt, mà là những gì thực sự mang lại giá trị trong thực tế. Khi hiểu đúng cơ thể, hiểu đúng trạng thái của mô và hiểu đúng nguyên nhân đang góp phần tạo nên cơn đau, việc lựa chọn kỹ thuật thường sẽ trở nên đơn giản hơn rất nhiều.

Một lý do khiến nhiều người học nghề mãi không khá lên được 👉 Tại đây

Góc Nhìn Của Nguyễn Chính Sau Gần 20 Năm Làm Nghề

Có người từng hỏi tôi: “Điều gì là quan trọng nhất trong trị liệu cơ xương khớp?”

Nếu trả lời ngắn gọn, tôi sẽ nói rằng đó là khả năng đánh giá. Bởi khi đánh giá đúng, người làm nghề sẽ biết vùng nào cần ưu tiên, vùng nào nên chờ thêm, khi nào nên dùng lực và khi nào nên giảm lực. Ngược lại, nếu đánh giá chưa đúng thì dù có nhiều kỹ thuật đến đâu cũng rất khó phát huy hết hiệu quả.

Căng cơ và giãn cơ chỉ là một ví dụ nhỏ trong rất nhiều tình huống mà người làm nghề có thể gặp. Điều tôi muốn chia sẻ qua bài viết này không phải để khẳng định rằng chỉ cần phân biệt được hai tình trạng này là đủ, mà để nhấn mạnh rằng mỗi quyết định tác động lên cơ thể người bệnh đều nên bắt đầu từ việc quan sát, phân tích và đánh giá cẩn thận.

Theo tôi, người làm nghề giỏi không phải là người dùng lực mạnh nhất, cũng không phải là người biết nhiều động tác nhất. Tay nghề thực sự nằm ở khả năng đọc được cơ thể đang cần gì và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với từng người bệnh cụ thể.

Đó cũng là hướng đi mà tôi vẫn luôn theo đuổi trong quá trình trị liệu, cũng như trong đào tạo học viên tại Y Cốt Liên Khoa.

Đây cũng là một trong những nội dung tôi dành khá nhiều thời gian để hướng dẫn trong các 👉 chương trình đào tạo trị liệu tại Y Cốt Liên Khoa, bởi theo tôi, đánh giá đúng luôn quan trọng trước khi học kỹ thuật.

Nếu bạn là người đang gặp các vấn đề về đau cổ vai gáy, đau lưng, đau thần kinh tọa, hạn chế vận động hoặc đang băn khoăn về tình trạng cơ xương khớp của mình, việc đánh giá đúng nguyên nhân luôn là bước rất quan trọng trước khi lựa chọn hướng xử lý.

Còn nếu bạn đang theo đuổi nghề trị liệu, hy vọng những chia sẻ trên sẽ mang đến thêm một góc nhìn để hiểu rằng tay nghề không chỉ được tạo nên từ kỹ thuật, mà còn từ khả năng quan sát, phân tích và đánh giá đúng cơ thể người bệnh.

Nguyễn Chính – Y Cốt Liên Khoa